Borowik szatański – jak wygląda, gdzie rośnie i czy jest trujący?

Co ważne, z nazwą „szatan” wiąże się spore zamieszanie. W języku potocznym określenie to często odnosi się do goryczaka żółciowego (Tylopilus felleus), który nie jest borowikiem szatańskim. Dlatego samo określenie „szatan” nie wystarcza do prawidłowego rozpoznania grzyba.

Jak wygląda borowik szatański?

Najbardziej charakterystyczną cechą krwistoborowika szatańskiego jest jego wygląd. Kapelusz może osiągać około 25–28 cm średnicy i ma zwykle jasną, brudnobiałą lub szarawą barwę, czasami z zielonkawym albo oliwkowym odcieniem. U starszych owocników powierzchnia może zmieniać wygląd, a po dotknięciu lub uszkodzeniu pojawiają się przebarwienia.

Pod kapeluszem znajdują się rurki zakończone porami. U dojrzałych owocników przybierają one odcienie żółte, pomarańczowe lub czerwone. To właśnie kolor porów w połączeniu z wyglądem trzonu i kapelusza jest ważnym elementem rozpoznawania tego gatunku.

Trzon jest krótki, bardzo gruby i silnie zgrubiały. W jego górnej części widoczna jest charakterystyczna siateczka, a kolor może przechodzić od żółtawych tonów do różowych i czerwonych.

Miąższ po uszkodzeniu może zmieniać barwę i sinieć. Trzeba jednak pamiętać, że samo sinienie nie oznacza automatycznie, że mamy do czynienia z borowikiem szatańskim. Podobne reakcje występują u wielu innych gatunków borowikowatych.

Borowik szatański – najważniejsze cechy

Gdzie rośnie borowik szatański?

Krwistoborowik szatański jest gatunkiem ciepłolubnym i wapieniolubnym. Preferuje prześwietlone, ciepłe stanowiska w lasach liściastych, szczególnie w sąsiedztwie buków, dębów i grabów. Potrzebuje podłoża bogatego w związki wapnia, dlatego odpowiednie siedliska występują w Polsce stosunkowo rzadko.

W Polsce znanych jest zaledwie kilkanaście miejsc, w których można go spotkać. Wśród obszarów, gdzie potwierdzano jego występowanie, znajdują się m.in. Góry Kaczawskie, Wyżyna Krakowsko-Częstochowska oraz Wielkopolska. W 2025 roku stanowisko tego rzadkiego grzyba potwierdzono również w Poznaniu.

To ważna informacja dla grzybiarzy: jeśli znajdziemy charakterystycznego borowika na odpowiednim siedlisku, nie należy automatycznie zakładać, że jest to pospolity gatunek. W przypadku rzadkich borowików identyfikacja wymaga uwzględnienia wielu cech jednocześnie.

Jeżeli interesuje Cię świat grzybów i ich biologiczne właściwości, warto przeczytać również
Pieczarka bez tajemnic – od biologii do stabilnych plonów w nowoczesnej uprawie.

Borowik szatański a borowik szlachetny – czym się różnią?

Borowik szatański może przyciągać uwagę ze względu na swoją wielkość, ale nie przypomina typowego borowika szlachetnego (Boletus edulis) pod względem wszystkich cech.

Borowik szlachetny ma charakterystyczny brązowy kapelusz, jasne rurki, które z wiekiem stają się żółtawe lub oliwkowe, oraz jasny trzon z delikatną siateczką. Jego miąższ pozostaje zasadniczo niezmienny po przekrojeniu.

Borowik szatański ma natomiast jasny, szarawy kapelusz oraz wyraźnie czerwone lub czerwieniejące pory u dojrzałych owocników. Jego trzon jest również znacznie bardziej intensywnie zabarwiony.

Nie oznacza to jednak, że można bezpiecznie rozpoznawać grzyby na podstawie jednej cechy. Wśród borowikowatych występuje kilka gatunków o czerwonych porach, siniejącym miąższu i podobnym pokroju.

Dlatego zasada jest prosta: jeśli nie masz pewności co do oznaczenia gatunku, nie zbieraj go do spożycia.

Czy borowik szatański jest trujący?

To pytanie wymaga szczególnej ostrożności, ponieważ wokół tego gatunku narosło wiele mitów.

Źródła mykologiczne opisują krwistoborowika szatańskiego jako trującego w stanie surowym lub niedostatecznie ugotowanym, z możliwością wywołania silnych dolegliwości żołądkowo-jelitowych. Jednocześnie informacje dotyczące jego jadalności po odpowiedniej obróbce cieplnej nie są przedstawiane jednolicie.

Z punktu widzenia osoby zbierającej grzyby najważniejszy jest więc praktyczny wniosek: borowika szatańskiego nie należy zbierać ani przeznaczać do spożycia. Jest to szczególnie istotne dlatego, że gatunek jest w Polsce bardzo rzadki i objęty ochroną ścisłą.

Czy borowik szatański jest chroniony?

Tak. Borowik szatański jest w Polsce objęty ochroną ścisłą. Jest również uznawany za gatunek krytycznie zagrożony. Jego występowanie w naszym kraju jest bardzo ograniczone.

Oznacza to, że spotkanie tego grzyba w lesie jest przede wszystkim ciekawym wydarzeniem przyrodniczym, a nie okazją do zebrania go do koszyka.

Borowik szatański czy „szatan”? Uważaj na pomyłkę

Jednym z najciekawszych problemów związanych z tym gatunkiem jest jego nazwa.

Wśród grzybiarzy określenie „szatan” często oznacza goryczaka żółciowego (Tylopilus felleus). Ten grzyb ma zupełnie inne cechy niż Rubroboletus satanas i słynie przede wszystkim z bardzo gorzkiego smaku. Według współczesnych opracowań nie jest on trujący, lecz niejadalny ze względu na gorycz.

Dlatego określenia „szatan”, „grzyb szatan” czy „szatański grzyb” mogą prowadzić do nieporozumień.

Jakie grzyby można pomylić z borowikiem szatańskim?

W grupie borowikowatych znajduje się kilka gatunków o podobnym wyglądzie. Wśród nich wymienia się m.in. krwistoborowika purpurowego (Rubroboletus rhodoxanthus), krwistoborowika lubczykowego, gorzkoborowika żółtoporego czy gorzkoborowika korzeniastego.

To właśnie dlatego kolor kapelusza albo czerwone pory nie powinny być traktowane jako wystarczająca podstawa do oznaczenia.

Przy rozpoznawaniu trzeba uwzględnić również kształt owocnika, kolor kapelusza, wygląd trzonu i siateczki, reakcję miąższu, siedlisko oraz inne cechy mikologiczne.

Co zrobić, jeśli zjesz nieznany grzyb?

Jeżeli po spożyciu nieznanego grzyba pojawią się niepokojące objawy, takie jak nudności, wymioty, bóle brzucha czy biegunka, nie należy czekać na ich samoistne ustąpienie. W przypadku podejrzenia zatrucia grzybami potrzebna jest konsultacja medyczna.

Nie należy również próbować leczyć zatrucia domowymi sposobami ani ponownie spożywać pozostałości grzyba w celu „sprawdzenia”, co wywołało objawy.

Borowik szatański – najważniejsze informacje

Borowik szatański (Rubroboletus satanas) jest bardzo rzadkim, ściśle chronionym grzybem występującym w Polsce. Preferuje ciepłe, prześwietlone lasy liściaste oraz gleby wapienne. Rozpoznać go można m.in. po dużym jasnym kapeluszu, czerwonych porach i masywnym trzonie, ale żadna pojedyncza cecha nie powinna służyć do pewnego oznaczenia gatunku.

Jego nazwa bywa mylona z goryczakiem żółciowym, potocznie nazywanym „szatanem”. To dwa różne gatunki.

Najważniejsze jest jednak coś innego: znalezienie borowika szatańskiego powinno być traktowane jako spotkanie z rzadkim elementem polskiej przyrody, a nie jako okazja do grzybobrania.

Jeżeli podczas spaceru po lesie uda Ci się go zauważyć, najlepiej pozostawić owocnik na stanowisku, zrobić zdjęcie i zapamiętać miejsce obserwacji. W przypadku tak rzadkiego gatunku sama możliwość zobaczenia go w naturalnym środowisku jest znacznie cenniejsza niż zebranie go do koszyka.

FAQ – najczęstsze pytania o borowika szatańskiego

Czy borowik szatański występuje w Polsce?

Tak, ale jest bardzo rzadki. Znanych jest zaledwie kilkanaście stanowisk, m.in. w południowej Polsce i Wielkopolsce.

Czy borowik szatański jest chroniony?

Tak. Gatunek podlega w Polsce ochronie ścisłej.

Czy „szatan” i borowik szatański to ten sam grzyb?

Nie zawsze. Potoczna nazwa „szatan” często odnosi się do goryczaka żółciowego, a nie do Rubroboletus satanas.

Czy borowik szatański jest trujący?

Źródła mykologiczne opisują go jako trującego w stanie surowym lub niedostatecznie ugotowanym. Ze względu na rzadkość i ochronę gatunkową nie powinien być zbierany ani spożywany.

Czy można rozpoznać borowika szatańskiego tylko po czerwonych porach?

Nie. Czerwone pory występują również u innych gatunków. Do identyfikacji trzeba wykorzystać cały zestaw cech.

Czy sinienie miąższu oznacza, że grzyb jest trujący?

Nie. Sinienie występuje u wielu gatunków borowikowatych i samo w sobie nie jest wystarczającą informacją o jadalności grzyba.